Kansen verzilveren is van alle tijden

| Aluin

Al eeuwen probeert de mens elke kans aan te grijpen om zijn positie te verbeteren. Wij juichen dat doorgaans toe. Toch zijn er in het toneel maar weinig voorbeelden te vinden van een positief gevolg. Van de oude Grieken tot aan Shakespeare staat elke gegrepen kans zo’n beetje gelijk aan drama en ellende. De overambitieuze hoofdpersoon jaagt hoogmoedig zijn droom na, en eenmaal vervuld ontpopt deze droom zich zonder uitzondering tot een nachtmerrie. ‘Hoogmoed komt voor de val’.

 

Maar je kunt niet zeggen dat ze niet gewaarschuwd zijn. Het Koor (het volk) doet niet anders. Zoals hier in Medea (van Euripides uit 431 vC.):

 

“Als ik maar in eenvoud veilig de oude dag mag bereiken. Evenwichtig en matig: de woorden zijn al mooi en niets is ook werkelijk zoveel waard voor een mens. Wie te hoog grijpt, verspilt toch zijn leven. Hij maakt een god kwaad en valt des te dieper.”

 

Ook bij Shakespeare is het grijpen van de kans die zich plotseling aandoet vaak het begin van de tragedie. Hier wordt er niet gewaarschuwd door anderen maar vindt de tweestrijd vaak in het hoofd plaats. Zoals bijvoorbeeld in Macbeth, de veldheer die koning kan worden als hij eerst de koning vermoordt. Een buitenkans, zo vindt zijn vrouw. Zelf heeft hij het er moeilijker mee. Hij is bang om het lot een handje te helpen:

 

“De les van ‘t bloed

Die we and’ren geven stort zich, nauw geleerd,

op ‘t hoofd van die ze gaf.”

 

Macbeth doet het en krijgt gelijk. Hij wordt koning en hij gaat er aan.

In het algemeen kunnen we dus zeggen dat ‘kansen pakken’ er niet best vanaf komt in het wereldrepertoire. Moeten we dan maar niets doen en de kansen voorbij laten gaan? Nee. We mogen blij zijn dat al die helden en schurken al die kansen proberen te grijpen want anders hadden we niet zoveel prachtig toneel gekent. Er moet gehandeld worden anders zal er geen conflict, geen tegenstelling, geen probleem en daarmee geen verhaal zijn. En dat geldt natuurlijk ook voor ons leven. Als we niet handelen zal er niet veel fout gaan. Maar ook niet veel goed. Je kunt tenslotte beter spijt hebben van wat je gedaan hebt dan van wat je gelaten hebt.

©Erik Snel, Utrecht, 25 augustus 2011

Scène uit Medea is vertaald door G.Koolschijn, scène uit Macbeth is vertaald door W.Courteaux