Doodsbedrei-gingen zijn van alle tijden

| Aluin

(door Erik Snel)

december 2013

Niet echt een onderwerp voor de kerstdagen. Kerst vraagt om vrede. Maar  zonder oorlog en geweld betekent vrede ook niets, dus lees het als een feel-good-column.

Politici, Eurovisiezangeressen, voetbalclubs, homoseksuelen, mensen die zwarte piet af willen schaffen. We krijgen steeds vaker te maken met doodsbedreigingen. Vooral via sociale media. Internet is een prachtige uitvinding en zeer democratisch. Net als de stamkroeg. Als alles wat daar gezegd werd wereldkundig zou worden gemaakt vonden we allemaal dat elk café gesloten diende te worden.

Op facebook staan waanzinig leuke dingen; mooie filmpjes, ontroerende foto’s, hilarische video’s en wijze woorden. En doodsbedreigingen. Internetgebruikers met een kwade dronk. Waar is de barman die sussend ingrijpt: ‘Jij hebt genoeg gehad, John.’ Zoals er in het ‘echte’ leven altijd wel een moeder is die haar alle kanten op stuiterende zoon: “Jij moet dood! Ik haat je”, kalmeert met de woorden: “Nou, dat is niet zo lief om te zeggen, Joppe, geef Patrick maar een kusje”, zo mist internet, dat kennelijk mensen met zeer kinderlijke verstandelijke vermogens uitnodigt om te reageren op van alles, duidelijk een voogd.

Een doodsbedreiging is lastig serieus te nemen. Laatst schampte er in de Voorstraat in Utrecht iemand met zijn broek langs de trapper van mijn fiets en werd boos. Onredelijk boos. Accelererend als een racewagen was hij binnen drie boze zinnen bij de doodsbedreiging. Ik keek hem aan (moet je ook niet doen, weet ik, restje opvoeding: ‘Kijk me aan, als ik tegen je praat’) en dat voedde kennelijk zijn vuur. Maar toen hij me het vermetele plan om mij om te leggen had toegespuugd kon hij weinig anders doen dan doorlopen. Hij had zijn kruit verspeeld. Wat moet je anders daarna nog zeggen? “En ik vernietig de wereld erbij! … En het heelal!” En zo gaat het vaker met doodsbedreigingen. Het zijn niet meer dan onbeheerste zaadlozingen van opgewonden pubers.

En toch. Soms moet je een doodsbedreiging wel degelijk serieus nemen. Neem bijvoorbeeld Medea. De bedrogen vrouw uit de gelijknamige tragedie die wraak neemt op haar man omdat hij een andere vrouw kiest die beter bij zijn maatschappelijke ambities past:

MEDEA     Verbrijzeld wil ik hem zien, met zijn bruid in een ingestort huis, voor het onrecht dat zij mij aan durven doen.

Euripides laat haar tekeer gaan tegen haar man Jason, tegen koning Kreon die hem zijn dochter aanbiedt en tegen de dochter in kwestie. Kreon wil Medea het land uit zetten, omdat hij bang is voor haar:

KREON     Redenen genoeg heb ik voor deze angst. U bent intelligent en op de hoogte van veel slechts. Het steekt u dat u door uw man verlaten bent. Ook hoor ik berichten dat u dreigt de bruid, haar vader en de bruidegom iets aan te zullen doen. Dus voor zoiets gebeurt, wil ik mijzelf beschermen.

Jason vindt het vooral heel irritant hoe Medea zich gedraagt:

JASON      Hoe vaak heb ik al niet gezien wat een hopeloze ellende een driftig karakter geeft.  Je had de kans hier in dit land en in je huis te blijven wonen, als je de plannen van de machtigen aanvaard had. Nu word je om je dwaze woorden uitgewezen. Mij maakt het niet uit. Blijf jij maar steeds van Jason zeggen dat hij een waardeloze man is. Maar wat je van het koningshuis gezegd hebt – je mag blij zijn dat de straf alleen verbanning is.

Jason is niet bang voor Medea. Terwijl juist hij beter zou moeten weten. Medea heeft voor hem al de meest gruwelijke dingen gedaan. Toch kan hij zich niet voorstellen dat haar wreedheid zich echt tegen hem zal keren.

De Min van Medea opereert empathischer:

MIN      Hoort u wat zij zegt, hoe zij schreeuwt om recht. Kwam zij maar hier, vertoonde zij zich, vernam zij de klank van ons rustige woord. Haar zwaarmoedige geest, de drift in haar hart vond dan misschien rust. Nooit mag een vriend mijn hulpvaardigheid missen.

De vriendelijke Min ziet een vrouw die het moeilijk heeft en die getroost moet worden. Alleen de oude koning Kreon neemt haar woede serieus. Helaas is hij niet in staat daar ook naar te handelen:

KREON     Van nature ben ik zeker geen tiran. Met mijn toegevendheid heb ik al veel bedorven.

En inderdaad, hij geeft toe:

KREON     Dus, als u blijven moet, blijf dan, één dag: daarin zult u niets doen van wat ik vrees.

In die ene dag voert Medea haar wraak uit en laat een spoor van verwoesting achter. Ze is zelfs in staat haar eigen kinderen te doden. De enige die ze in leven laat is Jason. Hij zal verder moeten leven met de gevolgen van de wraak van Medea. De wraak die hij met zijn eigen gedrag in gang had gezet.

MEDEA     Een vrouw mag dan een angstig wezen zijn,  weerloos en zwak bij het zien van ijzer – wanneer haar man een ander kiest in bed, is geen schepsel zo moordlustig als zij.

Hier geen onmachtige frustraat, geen ongericht projectiel, geen zelfbenoemd slachtoffer dat de middelen (en de grammatica) mist om op een vriendelijke manier aandacht te genereren, maar een levensgevaarlijke, want gepassioneerde en gekwetste vrouw.

Is het nuttig om ons te verdiepen in de achtergronden van de doodsbedreigingen op internet? Misschien. Maar waarschijnlijk is het niet meer dan de vuile walm die soms opkomt bij een kwade dronk en die normaal gesproken binnen de muren van de kroeg blijft hangen.

Fijne feestdagen.

Erik Snel.

(vertaling fragmenten Medea: Gerard Koolschijn)